02553827899

(Đăng lúc: 24/12/2020 09:22:01 AM)
DỰ PHÒNG LOÉT ĐƯỜNG TIÊU HÓA DO STRESS
Loét đường tiêu hóa do stress là những tổn thương cấp tính ở bề mặt niêm mạc đường tiêu hóa, có thể xuất hiện ở những người bệnh nặng hoặc trải qua biến cố căng thẳng do tổn thương tâm lý lớn, đặc biệt ở những người trải qua phẫu thuật, chấn thương, suy tạng, nhiễm trùng huyết và tổn thương do bỏng [1]. Loét đường tiêu hóa do stress thường xảy ra ở đáy vị và thân dạ dày, nhưng đôi khi loét cũng phát triển ở hang vị, tá tràng và đoạn thực quản xa. Những vết loét đường tiêu hóa do stress thường là vết loét nông và gây chảy máu từ các mao mạch ở bề mặt. Các tổn thương sâu hơn cũng có thể xảy ra, ăn mòn lớp dưới niêm mạc, gây xuất huyết nhiều hoặc thủng [4].

                Tác hại của loét đường tiêu hóa do stress rất lớn. Tỉ lệ bệnh nhân tử vong do loét đường tiêu hóa liên quan đến stress có biến chứng chảy máu lên tới 50% và kéo dài thời gian nằm viện trung bình từ 4 - 8 ngày [3], kèm theo đó là gia tăng chi phí điều trị. Loét do stress xuất hiện rất phổ biến ở bệnh nhân ICU. Bằng chứng nội soi cho thấy sau khi nhập ICU (Intensive Care Unit - Đơn vị điều trị tích cực) từ 1 - 2 ngày, loét đường tiêu hóa do stress xuất hiện ở hầu hết bệnh nhân (76% - 100%) [3]. Loét do stress là một trong những nguyên nhân gây khiến bệnh nặng thêm và làm tăng tỉ lệ tử vong ở bệnh nhân ICU [3].

           Để dự phòng loét đường tiêu hóa do stress, các thuốc chủ yếu được khuyến cáo sử dụng gồm thuốc kháng thụ thể histamin H2 (H2RAs) và các thuốc ức chế bơm proton (PPI) [1], trong đó thuốc ức chế bơm proton là nhóm thuốc được sử dụng rộng rãi hiện nay. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy PPI đang được sử dụng quá mức và thường được chỉ định không hợp lý. Tỉ lệ dự phòng không phù hợp dao động từ 50% đến 70% về đối tượng chỉ định, liều dùng, đường dùng và thời gian dự phòng [3]. Việc dự phòng không hợp lý không chỉ tăng thêm gánh nặng về chi phí mà còn tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn của thuốc.

         Cho đến nay, trên thế giới chỉ có duy nhất hướng dẫn dự phòng loét đường tiêu hóa do stress của Hội Dược sĩ trong hệ thống chăm sóc Y tế Hoa Kỳ (ASHP) năm 1999 khuyến cáo đầy đủ về chỉ định và chiến lược dự phòng [1]. Theo hướng dẫn này, dự phòng loét đường tiêu hóa do stress chỉ khuyến cáo đối với các bệnh nhân ICU có các yếu tố nguy cơ và không có khuyến cáo dự phòng loét đường tiêu hóa do stress ở các bệnh nhân nội trú thông thường [1]. Bệnh nhân được chỉ định thuốc dự phòng loét dạ dày - tá tràng do stress khi có ít nhất một yếu tố nguy cơ ở bảng 1: 

Bảng 1. Các yếu tố nguy cơ gây ra loét do stress theo ASHP (1999) [1]

TT

Yếu tố nguy cơ

1

Suy hô hấp: Thở máy trên 48 giờ

2

Rối loạn đông máu: Số lượng tiểu cầu < 50.000 tế bào/mm3 hoặc thời gian aPTT > 2 lần chứng hoặc giá trị INR > 1.5.

3

Có tiền sử loét hoặc chảy máu tiêu hóa trong vòng một năm trước khi nhập viện.

4

Chấn thương sọ não với điểm Glasgow ≤ 10.

5

Đa chấn thương có điểm ISS ≥ 16

6

Tổn thương do bỏng > 35% diện tích cơ thể.

7

Cắt gan một phần.

8

Chấn thương cột sống

9

Ghép tạng.

10

Suy gan.

11

Có ít nhất 02 trong số các yếu tố sau:

- Tình trạng nhiễm trùng huyết.

- Nằm tại khoa điều trị tích cực trên 1 tuần.

- Xuất huyết tiêu hóa ẩn kéo dài trong 6 ngày hoặc hơn.

- Sử dụng liều cao corticosteroid (trên 250mg/ngày tính theo hydrocortison hoặc tương đương).

Bảng 2. Thuốc được sử dụng trong dự phòng loét do stress [1], [2]

TT

Thuốc

Chức năng thận

bình thường

Suy giảm

chức năng thận

1

Cimetidin

- Đường uống, sonde dạ dày, tiêm tĩnh mạch: 300mg x 4 lần/ ngày.

- Truyền tĩnh mạch: 50mg/giờ

Nếu Clearance Creatinin (Clcr ) < 30ml/phút:

- Đường uống, sonde dạ dày, tiêm tĩnh mạch: 300mg x 2 lần/ ngày.

- Truyền tĩnh mạch: 25mg/giờ

2

Famotidin

- Đường uống, sonde dạ dày, tiêm tĩnh mạch: 20mg x 2 lần/ ngày.

- Truyền tĩnh mạch: 1,7mg/giờ

Nếu Clcr < 30ml/phút:

- Đường uống, sonde dạ dày, tiêm tĩnh mạch: 20mg/lần/ ngày.

- Truyền tĩnh mạch: 0,85mg/giờ

3

Ranitidin

- Đường uống, sonde dạ dày, tiêm tĩnh mạch: 150mg x 2 lần/ ngày.

- Truyền tĩnh mạch: 6,25mg/giờ

 

Nếu Clcr < 50ml/phút:

- Đường uống, sonde dạ dày: 150mg 01 hoặc 02 lần/ ngày.

- Tiêm tĩnh mạch: 50mg/12 - 24 giờ

- Truyền tĩnh mạch: 2 - 4mg/giờ

4

Omeprazol

- Liều nạp: 40mg.

- Liều duy trì: 20 - 40mg/ngày (đường uống, sonde dạ dày hoặc đường tiêm tĩnh mạch).

Không cần hiệu chỉnh

5

Lansoprazol

Đường uống, đường sonde dạ dày hoặc đường tiêm tĩnh mạch 30mg/ngày.

Không cần hiệu chỉnh

6

Esomeprazol

Đường uống, đường sonde dạ dày hoặc đường tiêm tĩnh mạch 20 - 40mg/ngày.

Không cần hiệu chỉnh

7

Rabeprazol

Đường uống hoặc sonde dạ dày 20mg/ngày.

Không cần hiệu chỉnh

8

Pantoprazol

Đường uống, đường sonde hoặc đường tiêm tĩnh mạch: 40mg/ngày.

Không cần hiệu chỉnh

9

Sucralfat

1g x 4 lần/ ngày (đường uống hoặc sonde dạ dày)

Không cần hiệu chỉnh

 

          Dự phòng loét đường tiêu hóa do stress có vai trò rất quan trọng, góp phần giảm nguy cơ xảy ra các biến chứng nặng như xuất huyết, thủng dạ dày có thể đe dọa tính mạng bệnh nhân. Tuy nhiên, không nên lạm dụng điều trị dự phòng loét đường tiêu hóa do stress khi không đủ yếu tố nguy cơ. Việc lạm dụng quá mức các thuốc dự phòng sẽ làm gia tăng chi phí và nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn của thuốc.

Tài liệu tham khảo

1. American Society of Health-System Pharmacist (1999). ASHP Therapeutic Guidelines on Stress Ulcer Prophylaxis. ASHP Commission on Therapeutics and approved by the ASHP Board of Directors on November 14, 1998. Am J Health - Syst Pharm, 56(4), 347 - 379.

2. Anderson M.E. (2013). Stress Ulcer Prophylaxis in Hospitalized Patients. Hospital Medicine Clinics, 2(1), e32 - e44

3. Cook D.J., Fuller H.D., Guyatt G.H., et al. (1994). Risk Factors for Gastrointestinal Bleeding in Critically Ill Patients. N Engl J Med, 330(6), 377 - 381.

4. Ladan Mohebbi et al (2009). Stress ulcer prophylaxis in the intensive care unit. Proc (Bayl Univ Med Cent); 22(4): 373 - 376.

Ths. Ds. Trần Thị Minh Tâm

Thông báo

Tin xem nhiều

Video nhúng

Video

Thống kê truy cập

Lượt truy cập:
930.160
Đang trực tuyến:
49

Chỉ đường


Fanpage Facebook

Hình ảnh hoạt động