Điều đáng lưu ý là khi bệnh dại đã xuất hiện các triệu chứng lâm sàng thì hầu như không thể cứu chữa. Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người dân chủ động tiêm phòng cho vật nuôi, biết cách xử trí vết thương và đến cơ sở y tế để được tư vấn, tiêm vắc-xin phòng dại kịp thời sau khi bị phơi nhiễm.
Vậy bệnh dại lây truyền như thế nào? Khi bị chó, mèo cắn hoặc cào cần làm gì? Ai cần tiêm vắc-xin phòng dại và làm thế nào để chủ động phòng bệnh?
Sau đây, chúng ta cùng tìm hiểu một số nội dung quan trọng về phòng, chống bệnh dại.
Bệnh dại là gì và vì sao bệnh dại nguy hiểm?
- Bệnh dại (Rabies) là bệnh viêm não tủy cấp tính do vi rút dạitấn công vào hệ thần kinh trung ương, lây truyền từ động vật sang người chủ yếu qua vết cắn của động vật mắc bệnh.
- Bệnh dại là một bệnh nguy hiểm,hiện nay vẫn chưa có thuốc đặc trị cho bệnh dại, khi virus dại tấn công lên thần kinh trung ương thì nguy cơ tử vong lên tới 100%.
Bệnh dại lây truyền từ chó, mèo sang người như thế nào?
Bệnh dại lây truyền từ chó, mèo sang người chủ yếu qua nước bọt có chứa virus dại xâm nhập trực tiếp vào cơ thể qua các vết thương.
Các con đường lây truyền chính:
+ Vết cắn: Đây là nguyên nhân chiếm tới 99% các ca lây bệnh dại từ động vật sang người. Khi chó, mèo dại cắn, virus từ tuyến nước bọt truyền qua da thịt tổn thương.
+ Vết cào: Móng vuốt của chó, mèo thường dính nước bọt do chúng dùng lưỡi liếm láp trước đó, khi cào xước da người có thể truyền virus.
+ Vết liếm: Nếu chó, mèo bị dại liếm vào vùng da đang có vết thương hở, hoặc liếm trực tiếp vào niêm mạc mắt, mũi, miệng của người, virus cũng có nguy cơ xâm nhập.
Ngoài ra vi rút dại còn có thể lây truyền từ người sang người qua cấy ghép mô, phủ tạng và vết cắn hoặc tiếp xúc với chất tiết của bệnh nhân bị dại.
Làm gì ngay sau khi bị chó hoặc mèo cắn, cào?
- Ngay sau khi bị chó hoặc mèo cắn hoặc cào, bạn cần: Xối rửa kỹ tất cả các vết cắn/cào trong 15 phút với nước và xà phòng, hoặc nước sạch.
- Sát khuẩn bằng cồn 45°-70° hoặc cồn i ốt để làm giảm thiểu lượng vi rút dại tại vết cắn. Có thể sử dụng các chất khử trùng thông thường như rượu, cồn, xà phòng các loại, dầu gội, dầu tắm để rửa vết thương ngay sau khi bị cắn.
- Lưu ý : không nặn bóp máu mạnh, không bôi đắp các loại lá cây, thuốc dân gian, hóa chất hay nhựa cây lên vết thương.
- Tiêm phòng: đến ngay các cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ kiểm tra và tiêm vaccine phòng dại và huyết thanh kháng dại ( nếu cần) càng sớm càng tốt.
- Theo dõi con vật: Nhốt và theo dõi tình trạng của con chó hoặc mèo đó trong vòng 10 đến 14 ngày xem có bị ốm, chết hoặc có biểu hiện bất thường hay không.
Khi nào cần tiêm vắc-xin phòng dại và huyết thanh kháng dại?
Cần tiêm vắc-xin phòng dại và huyết thanh kháng dại càng sớm càng tốt ngay sau khi bị động vật nghi dại cắn, cào hoặc tiếp xúc với nước bọt của chúng.
Thời điểm và trường hợp cần tiêm
- Vắc-xin phòng dại:
+ Tiêm ngay sau khi bị động vật (chó, mèo, dơi, v.v.) cắn, cào, liếm trên vùng da trầy xước hoặc niêm mạc. Thời gian vàng là trong vòng 24 giờ đầu tiên.
+ Dự phòng trước phơi nhiễm: Dành cho người có nguy cơ cao như thú y, nhân viên phòng thí nghiệm, người chuẩn bị đến vùng dịch dại.
- Huyết thanh kháng dại:
+ Chỉ định cho các trường hợp phơi nhiễm nặng (độ III) theo hướng dẫn của Bộ Y tế và WHO. Cụ thể gồm: vết cắn/cào sâu xuyên da gây chảy máu, vết thương ở vùng đầu, mặt, cổ (nơi có nhiều dây thần kinh), hoặc khi động vật bị dại/nghi dại cắn.
+ Thời hạn: Phải tiêm ngay trong ngày đầu tiên hoặc không quá 7 ngày tính từ mũi vắc-xin dại đầu tiên. Sau 7 ngày, vắc-xin đã tự sinh kháng thể nên không cần tiêm huyết thanh nữa
Làm thế nào để chủ động phòng bệnh dại cho người và vật nuôi?
Để chủ động phòng chống bệnh dại, Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần thực hiện tốt các biện pháp sau:
Đối với vật nuôi:
- Tiêm phòng vắc xin dại cho 100% chó, mèo nuôi và nhớ tiêm nhắc lại hằng năm theo khuyến cáo của ngành thú y.
- Không thả rông: Xích, nhốt hoặc giữ chó mèo trong khuôn viên gia đình; khi đưa ra nơi cộng cộng phải đeo rọ mõm và có người dắt.
- Theo dõi sát sao: Quan sát vật nuôi hằng ngày; cách ly và báo ngay cho cơ quan thú y nếu thấy chúng có biểu hiện bất thường, hung dữ hoặc ốm, chết không rõ nguyên nhân.
Đối với con người:
- Không đùa nghịch, trêu chọc chó, mèo; Người bị chó, mèo cắn phải đi tiêm vắc xin phòng sớm và đầy đủ các mũi tiêm theo chỉ dẫn của bác sĩ;
- Tùy theo tình trạng động vật, tình trạng vết cắn, vị trí vết cắn và tình hình bệnh dại trong vùng mà người bệnh được dùng vắc xin hoặc dùng vắc xin kết hợp với huyết thanh kháng dại. Việc khám và điều trị dự phòng dại phải thực hiện càng sớm càng tốt trong vòng 72 giờ sau khi bị cắn. Hiệu quả điều trị dự phòng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: tình trạng vết cắn, vị trí cắn, thời gian từ khi bị cắn đến khi được tiêm vắc xin, loại vắc xin, đáp ứng miễn dịch của người bệnh.
- Trong vòng 6 tháng sau tiêm vắc xin, người dân không sử dụng bất kỳ các loại đồ uống có cồn như rượu, bia ... đặc biệt có một số thuốc gây ảnh hưởng đến quá trình hình thành kháng thể kháng vi rút dại của cơ thể, do đó trong thời gian này khi đi khám chữa bệnh cần báo cho bác sỹ biết việc mình đang tiêm phòng dại.
- Khi bị chó, mèo cắn phải khẩn trương đến ngay cơ sở y tế để tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại. Tiêm vắc xin dại cho cả người và động vật (chủ yếu là chó) là biện pháp hiệu quả và quan trọng để phòng chống bệnh dại.
KẾT LUẬN
- Bệnh dại là bệnh đặc biệt nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu chúng ta chủ động bảo vệ bản thân và cộng đồng.
- Hãy tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo, không tiếp xúc với động vật có biểu hiện bất thường. Khi không may bị chó, mèo cắn hoặc cào, cần rửa kỹ vết thương bằng xà phòng và nước sạch, đồng thời đến ngay cơ sở y tế để được tư vấn và tiêm phòng kịp thời.
Đừng chủ quan với bệnh dại – chủ động phòng ngừa hôm nay để bảo vệ sức khỏe và tính mạng của chính mình!