Hiện nay, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ngãi đang tiếp nhận, thăm khám và quản lý điều trị cho người bệnh mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), bao gồm cả bệnh nhân điều trị nội trú và bệnh nhân được theo dõi ngoại trú định kỳ. Thông qua phác đồ điều trị chuẩn hóa cùng việc tư vấn, hướng dẫn sử dụng dụng cụ phân phối thuốc (bình xịt, bình hít) đúng kỹ thuật, đội ngũ y bác sĩ đã giúp người bệnh kiểm soát tốt triệu chứng, giảm tần suất đợt cấp, ngăn ngừa biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

1. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là gì và nhận biết ra sao?

Theo tài liệu chuyên môn của Bộ Y tế (Quyết định 2131/QĐ-BYT năm 2026 và Hướng dẫn GOLD/Hội Hô hấp Việt Nam), bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là bệnh lý hô hấp phổ biến có thể phòng ngừa và điều trị được. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng đường thở bị viêm mạn tính, thu hẹp kèm theo tổn thương phế nang, làm luồng khí thở ra bị tắc nghẽn dai dẳng và thường tiến triển nặng dần theo thời gian.

Người mắc bệnh COPD thường có các dấu hiệu cảnh báo đặc trưng sau:

· Ho mạn tính kéo dài: Ho dai dẳng nhiều tháng, nhiều năm, ban đầu có thể ngắt quãng nhưng sau đó xuất hiện hằng ngày (thường bị nhầm lẫn với ho do hút thuốc hoặc tuổi già).

· Khạc đờm thường xuyên: Thường khạc đờm nhầy vào buổi sáng; đờm chuyển màu vàng, xanh hoặc tăng số lượng là dấu hiệu cảnh báo đợt cấp do bội nhiễm.

· Khó thở tiến triển nặng dần: Lúc đầu chỉ khó thở khi gắng sức (leo cầu thang, đi bộ nhanh, làm việc nặng), về sau khó thở ngay cả khi sinh hoạt bình thường hoặc nghỉ ngơi, kèm cảm giác nặng ngực, thở khò khè.

Nếu không được phát hiện và can thiệp y tế phù hợp, bệnh sẽ dẫn đến các đợt cấp (đợt kịch phát) nguy hiểm, gây suy hô hấp cấp, suy tim phải (tâm phế mạn) và đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

2. Những ai có nguy cơ cao mắc bệnh COPD?

Chia sẻ về các yếu tố nguy cơ gây bệnh, BSCKI Phan Xuân Biên – Khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ngãi cho biết: “Có nhiều nguyên nhân dẫn đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, trong đó tác nhân hàng đầu là thói quen hút thuốc lá, thuốc lào và hít phải khói thuốc thụ động. Ngoài ra, những người thường xuyên làm việc, sinh sống trong môi trường ô nhiễm khói bụi, khói bếp củi, than tổ ong, hóa chất độc hại; hoặc người có tiền sử mắc bệnh hen phế quản, lao phổi, nhiễm trùng hô hấp tái diễn... cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Bên cạnh đó, tuổi tác (thường từ 40 tuổi trở lên) và yếu tố di truyền cũng liên quan mật thiết đến sự khởi phát của COPD”.

Bác sĩ đang chăm sóc bệnh nhân

3. Phát hiện sớm và điều trị đúng: Chìa khóa kiểm soát bệnh

Dù COPD là bệnh lý mạn tính chưa thể chữa khỏi hoàn toàn những tổn thương phổi đã hình thành, người bệnh vẫn có thể kiểm soát tốt triệu chứng và làm chậm sự suy giảm chức năng hô hấp nếu được chẩn đoán sớm (thông qua đo chức năng hô hấp – hô hấp ký) và điều trị đúng phác đồ.

Sự kết hợp đồng bộ giữa sử dụng thuốc giãn phế quản (dạng hít/xịt), các bài tập phục hồi chức năng hô hấp (như tập thở chúm môi, thở cơ hoành) và thay đổi lối sống giúp mở rộng đường thở, cải thiện khả năng gắng sức và giảm đáng kể nguy cơ phải nhập viện cấp cứu do đợt cấp.

4. Khuyến cáo của bác sĩ giúp chủ động phòng ngừa và sống khỏe cùng COPD

Để bảo vệ lá phổi và kiểm soát bệnh hiệu quả, BSCKI Phan Xuân Biên khuyến cáo người dân và người bệnh thực hiện tốt 5 nguyên tắc sau:

· Tuyệt đối nói không với thuốc lá: Cai thuốc lá, thuốc lào và tránh xa môi trường có khói thuốc thụ động là biện pháp quan trọng nhất để ngăn ngừa và làm chậm tiến triển tổn thương phổi.

· Tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị: Đối với người đã mắc COPD, cần tái khám định kỳ, sử dụng thuốc hít/xịt đúng liều lượng và đúng kỹ thuật theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa; tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm.

· Giảm tiếp xúc với tác nhân ô nhiễm: Sử dụng khẩu trang và trang bị bảo hộ đạt chuẩn khi làm việc trong môi trường nhiều khói bụi, hóa chất; giữ không gian sống thông thoáng, hạn chế đun nấu bằng than, củi trong phòng kín.

· Dinh dưỡng, vận động và dự phòng nhiễm trùng: Giữ ấm cơ thể (đặc biệt là vùng cổ, ngực) khi thời tiết giao mùa hoặc trời lạnh; duy trì chế độ ăn giàu đạm, rau xanh, trái cây; tập thở và vận động thể lực vừa sức; đồng thời chủ động tiêm vắc xin phòng cúm mùa và phế cầu khuẩn theo tư vấn y tế.

· Tầm soát hô hấp kịp thời: Người từ 40 tuổi trở lên, người có tiền sử hút thuốc lá hoặc làm việc trong môi trường khói bụi cần chủ động đi khám chuyên khoa Hô hấp ngay khi có dấu hiệu ho kéo dài, khạc đờm hoặc khó thở khi gắng sức.

Từ bỏ thuốc lá và chủ động bảo vệ đường thở ngay hôm nay chính là lá chắn vững chắc nhất giúp mỗi người dân phòng tránh bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, gìn giữ hệ hô hấp khỏe mạnh cho bản thân và gia đình.