Hiện nay, thuốc ức chế bơm proton (PPI) là một trong những nhóm thuốc được sử dụng rộng rãi trong dự phòng loét đường tiêu hóa do NSAIDs. Tuy nhiên, kết quả của nhiều nghiên cứu cho thấy PPI đang được sử dụng quá mức và thường xuyên chỉ định không hợp lý.Việc dự phòng không hợp lý không chỉ tăng thêm gánh nặng về chi phí mà còn tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn như hấp thu kém canxi, tăng nguy cơ gãy xương chậu, tăng nguy cơ nhiễm trùng đường ruột do Clostridium difficile, nguy cơ viêm phổi cộng đồng hoặc viêm phổi bệnh viện. Vậy trong trường hợp nào bệnh nhân được chỉ định PPI để dự phòng loét đường tiêu hóa do NSAIDs?
Theo hướng dẫn của Hội tiêu hóa Hoa Kỳ (2009), chỉ định dự phòng loét đường tiêu hóa do NSAIDs ở những bệnh nhân đang sử dụng NSAIDs có nguy cơ trung bình hoặc nguy cơ cao:
Nguy cơ cao:
- Bệnh nhân có tiền sử loét đường tiêu hóa có biến chứng (chảy máu hoặc thủng đường tiêu hóa), đặc biệt trong giai đoạn gần đây.
- Bệnh nhân có nhiều hơn 02 yếu tố nguy cơ (xem Bảng 1)
Nguy cơ trung bình:
- Bệnh nhân có từ 1-2 yếu tố nguy cơ (xem Bảng 1)
Bảng 1. Các yếu tố nguy cơ gây biến chứng trên đường tiêu hóa
khi sử dụng NSAIDs
|
TT
|
Yếu tố nguy cơ
|
|
1
|
Tuổi >65
|
|
2
|
Có tiền sử loét dạ dày trong vòng 1 năm trở lại đây.
|
|
3
|
Sử dụng NSAID liều cao hàng ngày: 150mg Ibuprofen, 150mg
diclofenac, 1800mg indomethacin, 15mg meloxicam, 21mg piroxicam, 1000mg naproxen hoặc 1250 mg acid mefenamic.
|
|
4
|
Đang sử dụng aspirin (cả với liều thấp), corticosteroid hoặc thuốc
chống đông
|
Liều khuyến cáo dự phòng loét đường tiêu hóa do NSAIDs của các thuốc ức chế bơm proton được thể hiện ở Bảng 2:
Bảng 2. Liều dùng PPI dự phòng loét do NSAIDs
|
Thuốc ức chế bơm proton
|
Liều dùng dự phòng loét do NSAID
|
Đường dùng
|
|
Omeprazol
|
20mg/ngày
|
Uống
|
|
Lansoprazol
|
15mg/ngày
|
Uống
|
|
Pantoprazol
|
20mg/ngày
|
Uống
|
|
Esomeprazol
|
20 - 40mg/ngày
|
Uống
|
Nhiều bằng chứng đã chứng minh thuốc ức chế bơm proton (PPI) có hiệu quả trong việc dự phòng loét đường tiêu hóa do NSAIDs và tương đối an toàn. Dự phòng loét đường tiêu hóa do NSAIDs bằng PPI ở những bệnh nhân có yếu tố nguy cơ là cần thiết. Tuy nhiên, không nên lạm dụng các thuốc này.
Nhằm đảm bảo sử dụng thuốc hiệu quả, giảm sự lạm dụng PPIs đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế, nhân viên y tế cần xem xét, đánh giá các yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân và sử dụng liều PPI hợp lý.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Y tế (2015), Dược thư quốc gia Việt Nam, NXB Y học.
2. Lanza F.L., Chan F.K., and Quigley E.M. (2009), Guidelines for prevention of NSAID- related ulcer complications, Am J Gastroenterol,104(3), 728-738.
3. Lewis S.C., Langman M.J.S., Laporte J.-R., et al. (2002), Dose-response relationships between individual nonaspirin nonsteroidal antiinflammatory drugs (NANSAIDs) and serious upper gastrointestinal bleeding: a meta-analysis based on individual patient data, Br J ClinPharmacol, 54(3), 320 - 326.
4. Emily M. Ambizas, Joseph V. Etzel (2017), Proton Pump Inhibitors: Considerations With Long-Term Use, US Pharm, 42(7), 4 - 7.