1. "Canxi thật" trong máu là gì?
Canxi lưu hành trong máu dưới 3 dạng:
- Khoảng 50% là Canxi ion hóa (Ca²⁺): Đây là "canxi thật" có hoạt tính sinh học. Dạng này trực tiếp tham gia vào dẫn truyền thần kinh - cơ, co bóp cơ tim, đông máu và điều hòa tuyến cận giáp.
- Khoảng 40% gắn với protein (chủ yếu là albumin).
- Khoảng 10% tạo phức với các anion (phosphate, citrate, lactate...).
2. Xét nghiệm canxi toàn phần đo cả ba dạng cộng lại, nên có thể "đánh lừa" khi:
- Albumin máu giảm (suy dinh dưỡng, xơ gan, bệnh thận, người bệnh nặng): canxi toàn phần giảm dù canxi ion hóa vẫn bình thường. Công thức hiệu chỉnh theo albumin chỉ là ước tính và sai lệch đáng kể ở người bệnh hồi sức.
- pH máu thay đổi: mỗi khi pH tăng 0,1 đơn vị, canxi ion hóa giảm khoảng 0,05 mmol/L. Vì vậy người thở nhanh do lo âu có thể tê tay, co quắp dù canxi toàn phần bình thường.
- Truyền máu khối lượng lớn, lọc máu chống đông citrate, sốc tăng lactate: canxi ion hóa bị "khóa" lại mà canxi toàn phần không phát hiện được.
3. Khi nào cần chỉ định đo Canxi ion hóa?
Y văn và các hướng dẫn quốc tế khuyến cáo đo trực tiếp canxi ion hóa ở người bệnh hồi sức, nhiễm khuẩn huyết, chấn thương nặng – truyền máu khối lượng lớn, phẫu thuật tim, bệnh thận mạn – lọc máu, sau phẫu thuật tuyến giáp – cận giáp, sơ sinh non tháng, viêm tụy cấp và mọi trường hợp có triệu chứng nghi ngờ rối loạn canxi.
4. Canxi ion hóa là xét nghiệm rất nhạy với cách lấy mẫu. Khoa Hóa sinh lưu ý các khoa lâm sàng:
- Lấy máu kỵ khí bằng bơm tiêm heparin, đuổi hết bọt khí, đậy kín ngay.
- Không dùng ống EDTA, citrate (chất chống đông này "bắt" canxi).
- Không garo lâu, không nắm – xòe bàn tay; người bệnh thở bình thường.
- Chuyển mẫu và phân tích trong vòng 30 phút.
Kỹ thuật viên Khoa Hóa sinh đang thực hiện chạy xét nghiệm Canxi ion hóa
Xét nghiệm Canxi ion hóa tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ngãi:
Khoa Hóa sinh – Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ngãi thực hiện định lượng Canxi ion hóa bằng phương pháp điện cực chọn lọc ion (ISE) trực tiếp trên máy phân tích điện giải Jokoh IoNex hiện đại. Kết quả được trả nhanh chóng, phục vụ kịp thời cho các Cấp cứu, Hồi sức tích cực, Gây mê hồi sức, Nhi – Sơ sinh, Thận nhân tạo và các khoa Ngoại. Đo đúng "canxi thật" giúp bác sĩ tránh bù canxi không cần thiết và không bỏ sót hạ canxi nguy hiểm, giúp tối ưu hóa điều trị và nâng cao an toàn cho người bệnh.
Nguồn tham khảo: Tietz Textbook of Laboratory Medicine 2023; CLSI C31-A2; KDIGO 2017; Hướng dẫn Quốc tế về cường/suy cận giáp (JBMR 2022); Ditzel RM và cs., J Trauma Acute Care Surg 2020.